algemeen overzicht > overzicht O> oogaandoeningen

Oogaandoeningen

• Blind- en hoornvliesontstekingen

• Cataract

• Glaucoom

• Daltonisme

• Aftakeling van de gele vlek

• Lui oog

• Lasogen

• Scheur of loslating van het netvlies

• Melanoom

• Aandoeningen van de oogleden

• Verkeerde stand van de oogleden

 

Blind- en hoornvliesontstekingen

(sclera- en cornea-ontsteking)

1. Bacteriële ontsteking.

2. Virale ontsteking.

Water van zwembaden is een vaak voorkomende bron van bindvliesontsteking van virale oorsprong. Het Herpes Simplex Virus type 2 dat verantwoordelijk is voor de bekende koortslip kan ook een ontsteking veroorzaken op het hoornvlies.

3. Traumatische ontsteking (door een vuiltje, zand, strootje, haver, rupshaar).

4. Ontsteking door een allergische reactie.

De allergische bindvliesontsteking is een overgevoeligheidsreactie van type I. Bij type I overgevoeligheid worden er specifieke IgE antistoffen gemaakt die bij een tweede contact een aantal mediatoren vrijstellen uit specifieke cellen van het afweersysteem waaronder histamine, prostaglandine en leucotriënen. Elke mediator ligt aan de basis van specifieke klinische verschijnselen.

Histamine: Jeuk, rode vlekken en oedeem.
Prostaglandine: Gevoelige zenuwen, pijn, oedeem en rode vlekken.
Leucotriënen: Aantrekking van ontstekingscellen, oedeem en toename van de vaatgevoeligheid, de bloedvaten worden meer doorlaatbaar.

Seizoensgebonden allergische bindvliesontsteking.

Symptomen: Jeuk, Rode en tranerige ogen, Gezwollen, gepigmenteerde oogleden

Eigenschappen: Gevoeligheid voor stuifmeel

Voorjaarshoornvliesontsteking.

Symptomen: Jeuk, Dikke slijmafscheiding, Knobbeltjes op het bindvlies

Eigenschappen: 80% is jonger dan 14 jaar, Vooral bij mannen

Bindvliesontsteking met knobbeltjes.

Symptomen: Jeuk, Knobbeltjes op het bindvlies, Troebel zicht, Verminderde verdraagzaamheid van contactlenzen

Eigenschappen: Letsel veroorzaakt door de rand van een contactlens, oogprothese of hechtingen.

Allergische hoornvliesontsteking.

Symptomen: Jeuk, Gezwollen oogleden, Lichtschuwheid, Oppervlakkige hoornvliesontsteking

Eigenschappen: Gaat vaak samen met atopische huiduitslag. Gevoeligheid voor stuifmeel, huisstofmijt, haren van dieren, levensmiddelen.

 

Cataract (Grijze staar, grauwe staar, staar)

Wat is cataract?

Cataract of grijze staar (ook wel grauwe staar of kortweg staar genoemd) is het langzaam maar voortschrijdend troebel worden van de ooglens. De ooglens heeft als taak het licht te breken tot een scherp beeld dat op het netvlies valt. Naarmate de vertroebeling zich verder zet, kan het licht niet meer doorheen de lens en kan het netvlies het licht niet meer ontvangen. De vermindering van het zicht wordt ervaren als een soort mist, alsof er een waas over de ogen hangt. Vaak verdraagt men fel licht minder goed en is men verblind door de zon, kunstmatige verlichting en autolichten. Soms ziet men zelfs dubbel.

Wat zijn de oorzaken van cataract?

Meestal is cataract een gevolg van het ouder worden. Iedereen die lang genoeg leeft, ontwikkelt uiteindelijk cataract!

Leeftijdsgroep 65-74 jaar: 18-20 % cataract
Leeftijdsgroep 75-84 jaar: 37-59 % cataract
Boven de 84 jaar: 60-67 % cataract

Een vertroebeling van de lens kan ook veroorzaakt worden door een trauma (slag of schadelijke straling), een aanslepende inwendige ontsteking van het oog, glaucoom, stofwisselingsziekten zoals suikerziekte en nierziekten of langdurige inname van bepaalde medicijnen zoals cortisone.
Tegen sommige andere oorzaken die cataract in de hand werken kan u zich beschermen: blootstelling aan zonlicht, tabak, overmatig alcoholgebruik. Er zijn aanwijzingen dat de vitamines A, B, C, E en polyonverzadigde vetzuren een zeker bescherming bieden.

Behandeling van cataract.

Een behandeling is altijd operatief: de oude troebele lens wordt vervangen door een transparante kunstlens. De operatie duurt slechts 30 minuten tot 1 uur. Via een heel klein gaatje in het hoornvlies wordt de originele lens verbrijzeld met een vergruizer waarbij het achterste gedeelte van het kapsel van de oude lens behouden wordt. De stukjes oude lens worden gewoon weggezogen. Een plooibare kunstlens wordt in het kapsel van de oorspronkelijke lens geplaatst. Omdat de kunstlens niet van vorm kan veranderen in functie van de afstand tot het bekeken voorwerp, zal het zicht nooit altijd en in alle omstandigheden scherp zijn. Meestal heeft men nog een bril of contactlenzen nodig.
De operatie kan onder plaatselijke (met oogdruppels of een spuitje) of gehele verdoving. De meeste patiënten (95%) kiezen voor een plaatselijke verdoving. De genezing duurt ongeveer een 4-tal weken. Vlak na de ingreep ziet men dikwijls alles door een roze waas. Gedurende enige tijd zal u het gevoel hebben dat er zand in uw oog zit.

 

 

Glaucoom (Groene staar)

Wat is glaucoom?

Glaucoom is een aandoening van de oogzenuw waarbij meestal een verhoogde druk in het oog wordt waargenomen. Afwijkingen van de bloedvaten bij of in het oog kunnen ook een rol spelen bij het ontstaan van glaucoom. Los van de schade veroorzaakt door een te hoge oogdruk en een te geringe bloedtoevoer, kunnen reeds beschadigde kleine zenuwvezeltjes een negatieve invloed uitoefenen op de nog gezonde zenuwvezeltjes. Deze kettingreactie laat ook de gezonde zenuwvezeltjes afsterven (=apoptose) waardoor het glaucoom verder toeneemt. Schade aan de oogzenuw, die zo'n 1 200 000 kleine zenuwvezeltjes bevat, veroorzaakt een uitval van kleine tot grotere gedeelten van het gezichtsveld.

De voorste oogkamer is gevuld met een helder vocht (het voorkamervocht) dat permanent wordt geproduceerd en afgevoerd. Het straallichaam maakt dit vocht aan. Het vocht vloeit vanuit het binnenste deel van het oog doorheen de pupil naar de ruimte tussen het regenboogvlies en het hoornvlies waar het via afvoerkanaaltjes (trabekelsysteem) in de bloedvaten terechtkomt om afgevoerd te worden. Deze voortdurende productie van voorkamervocht veroorzaakt een bepaalde druk in het oog die helpt om het oog op spanning te houden en de bolvorm te bewaren. Het vocht binnenin het oog is verschillend van het traanvocht dat buiten het oog wordt geproduceerd!
Doorgaans spreekt men van een verhoogde oogdruk boven de 21 mm Hg. Er bestaan echter grote variaties tussen verschillende personen. In 5 - 10% van de gevallen is glaucoom ook mogelijk onder de 21 mm Hg. Veelal speelt hier een slechte bloedtoevoer naar de oogzenuw een rol. Bij andere personen veroorzaken drukken boven de 21 mm Hg niet noodzakelijk glaucoom. Bij deze personen spreken we van oculaire hypertensie (een verhoogde oogdruk zonder meer).

Wat zijn de oorzaken van glaucoom?

Glaucoom komt voor op latere leeftijd. Dan spreken we over de meest voorkomende vorm van glaucoom dat ook "Chronisch Open Hoek Glaucoom" (COHG) wordt genoemd. De naam "open hoek" verwijst naar de hoek tussen het regenboogvlies en het hoornvlies die open blijft. Er onderscheiden zich namelijk vier soorten glaucoom.

1. Chronisch open hoek glaucoom

oorzaken: De filter van de afvoerkanaaltjes van het voorkamervocht (het trabekelsysteem) is verstopt.

eigenschappen: Erfelijk

Symptomen: geleidelijke uitval van het zicht., Voorkomen boven de 40 jaar: 2%, Voorkomen vanaf 70 jaar: 5%, Voorkomen vanaf 80 jaar: 10%

2. Gesloten hoek glaucoom of acuut glaucoom

oorzaken: De afvoer van het voorkamervocht wordt belemmerd omdat het regenboogvlies het trabekelsysteem afsluit.

eigenschappen: Komt voor bij mensen die een ondiepe voorste oogkamer hebben. Mensen die verziend zijn, met een sterke plus-bril, hebben een grotere kans deze vorm te krijgen.

Symptomen: een plotse oogdruk-stijging met een hardaanvoelende oogbol, een pijnlijk rood oog met een half wijde pupil die niet op licht reageert, acute gezichts-vermindering, misselijkheid en braken, eenzijdige hoofdpijn.

3. Secundair glaucoom

oorzaken: Het afvoersysteem van het voorkamervocht wordt hier verstopt door complicaties van andere oogaandoeningen.

eigenschappen: Ontstekingsprocessen na oog-operatie, Verslechterde bloedvoorziening naar de retina bij diabetes mellitus, Bloedingen of trauma's in het oog (bij een te hoge bloeddruk), Gebruik van bepaalde genees-middelen zoals steroïden.

4. Congenitaal of juveniel glaucoom

oorzaken: Door een aangeboren afwijking is de afvoer van het voorkamervocht verstoord.

eigenschappen: Deze kinderen hebben opvallend grote en 'mooie' ogen, omdat het hoornvlies "gerekt" wordt.

Behandeling van glaucoom

Het onderzoek van de oogzenuw is van het allergrootste belang als preventieve maatregel. De oogzenuw kan al veranderingen vertonen nog vóór er sprake is van uitval van gezichtsvelden. Daarnaast kunnen, bij personen die al last ondervinden, ook de oogdruk gemeten worden en de grootte van het gezichtsveld bepaald worden.
De behandeling van glaucoom is erop gericht het verloop van de ziekte te stoppen; bestaande schade is immers niet meer te herstellen.

De eerste stap in de behandeling bestaat uit:

geneesmiddelen die de oogdruk doen dalen. Deze medicijnen worden aangeboden in de vorm van oogdruppels die inwerken ofwel op de productie van het voorkamervocht ofwel op de afvoer ervan. Sommige oogdruppels hebben nevenwerkingen op hart en longen en kunnen niet gebruikt worden bij patiënten met chronisch astma, obstructief longlijden of hartfalen. Ook hypoglycemie kan gemaskeerd worden (belangrijk bij diabetespatiënten). Vertel uw behandelende oogarts altijd welke andere medicatie u gebruikt! Vertel ook altijd aan uw huisarts dat u behandeld wordt voor glaucoom.

• Miotica: werken in op de spieren van de afvoerkanaaltjes van het oog. De afvoerkanaaltjes worden opengetrokken. U begint echter wel wat donkerder te zien, omdat de pupil kleiner wordt (=miose).
  

• Bèta-blokkers: zijn de krachtigste drukdalers, maar ze hebben echter bijwerkingen op hart en longen.
  

• Adrenaline: wordt meestal gecombineerd met andere medicatie. Een nadeel is dat er soms een pigmentatie van het bindvlies kan optreden.
  

• Koolzuuranhydraseremmers: in vloeibare vorm als oogdruppels laten eveneens de oogdruk dalen. U kan wel af en toe last hebben van een bittere smaak.
  

• Prostaglandines: zullen het te veel aan voorkamervocht via een alternatieve weg afvoeren: namelijk langs de uveosclerale weg, tussen twee verschillende lagen (het vaatvlies en het bindvlies) van de oogbol.
  

• Alpha2-agonisten: voorkomen dat zieke zenuwvezeltjes van de ogen de nog gezonde zenuwvezeltjes verder aantasten. Op die manier wordt naast het dalen van de oogdruk, ook de oogzenuw beschermd.

De tweede stap in de behandeling bestaat uit:

laserbehandeling of trabeculoplastie. De bedoeling van deze lasertechniek is de mazen van het afvoersysteem beter doorgankelijk te maken. Indien nodig kan deze behandeling meerdere malen herhaald worden. Deze techniek gebeurt onder plaatselijke (druppel) verdoving.

De derde stap in de behandeling bestaat uit:

operatie of trabeculectomie. Bij deze operatie wordt een nieuw afvoerkanaaltje gemaakt. Dit gebeurt meestal onder lokale (spuitje) verdoving.

 

Daltonisme (Kleurenblindheid)

Personen met kleurenblindheid zijn niet echt blind voor alle kleuren. Ze hebben een gestoorde kleurwaarneming. Bij kleurenblindheid wordt het netvlies minder gevoelig of totaal ongevoelig voor één, twee of drie grondkleuren. De grondkleuren zijn rood, groen en blauw. Alle andere kleuren ontstaan door vermenging van deze grondkleuren. Meestal is de waarneming van de groene kleur verstoord en in 10 % van de gevallen is enkel de rode kleur perceptie verminderd. Stoornissen van de blauwperceptie komen heel zelden voor.
Vooral mannen lopen een groter risico op kleurenblindheid. Het gen dat verantwoordelijk is voor deze afwijking is gelegen op het X-chromosoom. Bij een meisje (met twee X chromosomen, één van de moeder en één van de vader) moet zowel de vader (met XY) als de moeder (met XX) kleurenblind zijn om het ook te krijgen. Een jongen (met één X chromosoom en één Y chromosoom) krijgt het genetisch defect meestal van een normaal ziende moeder die draagster is van het defect op één van haar X chromosomen.
Naast deze familiale voorbeschiktheid is er ook een onderscheid tussen de rassen. Het percentage kleurenblinden is het hoogst bij de blanke bevolking (8%).

 

 

Aftakeling van de gele vlek (Maculaire degeneratie)

In de gele vlek van het netvlies bevinden zich de lichtgevoelige cellen die contrast en kleuren kunnen waarnemen: de kegeltjes. Maculaire degeneratie is een ziekte waarbij de kegeltjes afsterven zodat het scherp zien vermindert.
Onze voeding is van groot belang om deze aftakelingsziekte te voorkomen. Kegeltjes zijn erg gevoelig voor beschadiging door elektrisch geladen zuurstofmoleculen, de zogenaamde vrije radicalen. Alcohol, verzadigde vetzuren en cholesterol zijn mogelijk betrokken bij deze aftakeling door vrije radicalen. Anti-oxidanten uit de voeding zijn stoffen die de schadelijke effecten van de vrije radicalen tegengaan. Vitamine A, D, E en selenium zijn sterke anti-oxidanten. Tevens is het goed om groenten te nemen met veel carotenoïden zoals rauwe wortelen, boerenkool, spruiten, spinazie, maïs, broccoli, groene erwten, tuinbonen, tomaten en bladsla.

 

 

Lui oog

Een lui oog betekent dat één van de twee ogen niet meer mee doet aan de beeldvorming omdat de oogspiertjes niet helemaal goed functioneren. Tot de leeftijd van 10 jaar kan het oog opnieuw geactiveerd worden door het andere oog enige weken af te plakken. Op oudere leeftijd heeft dit geen nut meer.

 

Lasogen

Lasogen ontstaan wanneer u de ogen onvoldoende beschermd heeft tegen fel licht. De ogen voelen pijnlijk en branderig aan en u kunt weinig licht verdragen. Zonlicht werkt drievoudig in het oog. Ten eerste via de rechtstreekse straling (=ultraviolette B stralen en infrarode stralen kunnen verbranden), ten tweede via de weerkaatsing van de UV-stralen (=sneeuwblindheid) en ten derde via weerkaatsing van de zonnestralen (=verblinding).

 

Scheur of loslating van het netvlies (Retinaloslating)

De meeste netvliesloslatingen worden veroorzaakt door één of meerdere scheurtjes in het netvlies. Deze gaatjes of scheurtjes worden veroorzaakt door veranderingen in het glaslichaam, een geleiachtige stof binnen in het oog (glasvocht), dat op een aantal plaatsen vast zit aan het netvlies. Wanneer het glasvocht gaat krimpen en als dit proces te snel verloopt, dan kunnen er op de plekken van aanhechting met het netvlies gaatjes ontstaan. Zo kan er vloeistof tussen netvlies en de diepere lagen van het oog komen. Dit is nu netvliesloslating! Dat deel van het netvlies dat losgelaten is van de diepere laag kan niet meer goed functioneren.
U ziet lichtvlekken terwijl het oog gesloten is. Er is een vaste schaduw of grijze sluier van het gezichtsveld. Zolang het centrale deel van het netvlies niet heeft losgelaten, is de gezichtsscherpte nog vrij goed.

 

Melanoom

Melanoom in het oog komt overeen met een woekering van pigmentcellen. Als het melanoom begint in het regenboogvlies, dan ziet u een donkere vlek op het regenboogvlies. Is het melanoom aanwezig op het straallichaam of het vaatvlies, dan ziet u een troebel beeld. Melanoom kan ook geen symptomen hebben. Zo kan de kanker groeien zonder dat men het heeft opgemerkt. Melanomen worden vaak ontdekt tijdens een routine oogonderzoek wanneer men binnen in het oog kijkt.

 

Aandoeningen van de oogleden

• Strontje of hordeolum: een "strontje" is een kleine ontsteking (steenpuist) in een ooglid, veroorzaakt door bacteriën. Het gaat om een ontsteking van een smeerkliertje van een ooghaar.
  

• Ontsteking van een ooglidrand of blefaritis: deze ontsteking van het ooglid uit zich in een jeukerig oedeem van het ooglid met een rode wimper en korsten aan de wortel van de wimper.
  

• Hagelkorrel: Dit is een harde knobbel op het ooglid (enkel- of meervoudig) dat gemakkelijk tot herbesmetting leidt. Het is een ontsteking als gevolg van een verstopping in de klieren van de wimpers.
  

• Xanthelasma: een goedaardige tumor van de oogleden: er is een gele vlek aan de neuskant van het bovenste ooglid te zien. Deze vlek is een cholesterolophoping.
  

 

Verkeerde stand van de oogleden

• Ooghaartjes naar binnen gekeerd: trichiasis.
  

• Omkrulling van het ooglid naar binnen toe: entropion.
  

• Omkrulling van het ooglid naar buiten toe: ectropion.
  

• Onvoldoende sluiting van de oogleden: lagophtalmos.
  

• Te veel aan huid van de oogleden: blefarochalasis.